✏️Yn y blog heddiw: darllenwch y newyddion diweddaraf o brosiect #CrowdCymru archifau.cymru/2026/05/18/n... 🙂@crowdcymru.bsky.social

Yn gynharach eleni, cynhaliodd Archifdy Sir Gâr. dri gweithdy creadigol diddorol a gynlluniwyd yn feddylgar yn Ystafell Chwilio’r Archifau. Drwy drin mapiau fel offer deongliadol pwerus, agorodd y gweithdai ffenestr i’r ffyrdd y mae pobl wedi deall lle, cymuned a pherthyn ar draws amser.

📢Caru hanes Cymru? Storïau teuluol? Hen luniau, mapiau, llythyrau a chofnodion? 📝 Cymerwch 5–10 munud i lenwi’r arolwg cyn 15 Mawrth 🔗 bit.ly/3OEJHe9 Helpwch i sicrhau bod archifau yng Nghymru yn weladwy, yn cael eu gwerthfawrogi a’u defnyddio; nawr, ac am genedlaethau i ddod.

📢Caru hanes Cymru? Storïau teuluol? Hen luniau, mapiau, llythyrau a chofnodion? 📝 Cymerwch 5–10 munud i lenwi’r arolwg cyn 15 Mawrth 🔗 bit.ly/3OEJHe9 Helpwch i sicrhau bod archifau yng Nghymru yn weladwy, yn cael eu gwerthfawrogi a’u defnyddio; nawr, ac am genedlaethau i ddod.

(/2) Oeddech chi'n gwybod taw Diwrnod Cenedlaethol y Draenogod oedd hi ddoe? Yn yr oesoedd canol, y gred ar lawr gwlad oedd bod draenogod yn gorwedd ar eu cefnau er mwyn gallu pigo ffrwythau â’u draen. Wedyn bydden nhw’n cario'r ffrwythau i'w ffeuau i fwydo'r rhai bach.

(1/2) Did you know yesterday was National Hedgehog Day? In medieval folklore, hedgehogs were said to lie on their backs so they could impale fruits on their spine. They then carried the fruit to their dens to feed the young.

O Archifau Conwy, mae'r ddelwedd hon yn dangos athro a dau fyfyriwr mewn ystafell ddosbarth yn y 1950au. Tybed pa bwnc oedden nhw'n ei ddysgu? 🌍Cyfeirnod: CP39/2/2/1/10

Mae'r ddelwedd hon @gwentarchives.bsky.social yn dangos trên o Gwmni Dociau a Rheilffordd Alexandra, eiliadau ar ôl iddo syrthio i lawr clawdd 32 troedfedd o uchder ger Gorsaf Basaleg.

Swydd: Swyddog Ymgysylltiad (Amser llawn, tymor sefydlog tan 31 Hydref 2026) Dyma gyfle cyffrous i weithio gyda gwasanaethau archifa a threftadaeth ledled Cymru ar brosiect Archifau Cymru Byw / Archives Wales Alive a ariennir gan Lywodraeth Cymru. 1/

Partneriaeth yw #CrowdCymru gyda Chasgliadau Arbennig Prifysgol Caerdydd, Archifau Conwy, Archifau Sir Gaerfyrddin, Archifau Morgannwg, Archifau Gwent, Llyfrgelloedd ac Archifau Prifysgol Abertawe, Casgliadau Arbennig ac Archifau Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, a’r Llyfrgell Genedlaethol. 2/

Credir mai Mwynglawdd Aur Garth yng Nghilcain oedd y maes aur cyfoethocaf yng Nghymru pan gafodd ei ddarganfod ym 1889! Mae'r map hwn a gedwir yn Archifau Gogledd-Ddwyrain Cymru yn dangos yr ardal a ddaeth â chyfoeth a ffortiwn i economi Cymru. 🗺️@agddcymru.bsky.social

O Archifau Richard Burton Prifysgol Abertawe mae eiddo personol y dyn ei hun! Mae ei gasgliad yn cynnwys ei fag a chasgliad mawr o lyfrau. Tybed beth oedd ei hoff lyfr?

Gall cychwyn ar ymchwil archifol ymddangos fel tipyn o her, ond gyda chynllunio gofalus, amynedd a chwilfrydedd gallwch ddod o hyd i drysorau go iawn mewn casgliadau hanesyddol. Mwynhewch y broses a’r boddhad sy'n dod o gael cipolwg gwerthfawr ar y gorffennol!

O @gwentarchives.bsky.social mae'r lluniau hyn yn dangos bwydlen ginio 1967 yn Ysgol Gynradd Crosskeys. O gig oen rhost i darten gaws lemwn, mae'n ymddangos eu bod wedi cael gwledd! 🥕🥩🥮 Cyfeirnod: CEA48/23

Rydyn ni wedi cael rhywfaint o eira ar draws Gwent hyd yn hyn ym mis Ionawr – ond dim byd tebyg i aeaf 1962-1963! Isod, gellir cymharu, un o un o rifynnau Gwent Local History Journal yn ein casgliad, yn dangos y gaeaf hwn, â gaeaf enwog arall - Gaeaf 1946-1947.

@capelicymru.bsky.social yw prosiect cyffrous newydd y Comisiwn Brenhinol i ddeall, dogfennu ac ymateb i'r golled gynyddol yn nhreftadaeth Anghydffurfiol Cymru. Dilynwch nhw am ddiweddariadau prosiect.

🎉Ar ddydd Gwener yr 28ain o Dachwedd, lansiwyd ymgyrch Archwilio Eich Archif yn swyddogol gan Jack Sargeant MS, Gweinidog Diwylliant, Sgiliau a Phartneriaeth Gymdeithasol, yn Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru @agddcymru.bsky.social

Ar hyn o bryd, dim ond cyfran fechan o’n casgliadau cyffredinol yw ein casgliadau digidol, ond gyda dyfodiad ffotograffiaeth ddigidol ac, yn enwedig, ffonau clyfar, mae pobl yn tynnu llawer mwy o luniau nag erioed o’r blaen. Faint o’r rhain fydd yn cael eu cynnwys yng nghasgliadau archif y dyfodol?

Y mae’n deg i ddweud mai cenedl sy’n caru anifeiliaid yw Cymru; yn wir, datgelodd Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021 fod 52% o gartrefi Cymru yn berchen ar anifail anwes. 🐶🐹🐰🐮🐱🦆

🧵1. Cyn Deddf Diwygio 1832, yr unig bobl a oedd â’r hawl i bleidleisio oedd nifer fach o ddynion cyfoethog, perchnogion eiddo a’r rhai wnaeth dalu drethi penodol.

Mae Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru wedi derbyn grant gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cadwraeth Llawysgrifau i gadw cyfrol unigryw yn ei chasgliadau: Llyfr Teithrestr o Dramffordd Dyffryn Ceiriog (1881-1883).

Mae Diwrnod Cadwedigaeth Ddigidol y Byd yn ddigwyddiad blynyddol dan arweiniad y Digital Preservation Coalition i ddathlu'r gwaith cydweithredol sy'n cael ei wneud yn fyd-eang i sicrhau bod cynnwys digidol ar gael yn y presennol a'r dyfodol.

Mae trychineb Aberfan yn dal i atseinio 59 mlynedd yn ddiweddarach. Heddiw rydym yn cofio'r 144 o fywydau a gollwyd, a'r rhai a ymladdodd i'w hachub. Darllenwch hanesion myfyrwyr Prifysgol Abertawe a helpodd ar safle'r drychineb ow.ly/8fV550Lgx6c Diolch i Archifau Richard Burton, Prifysgol Abertawe.

Mae'r ddelwedd hon a dynnwyd yng Nglofa Tirpentwys ym 1955 yn dangos ceffyl pwll glo annwyl o'r enw Aber. I ddysgu mwy am ferlod pwll ac i weld eitemau eraill o’r arddangosfa Gwaed Morgannwg, cliciwch yma: glamarchives.gov.uk/gwaed/merlod... 📷 @glamarchives.bsky.social

Mae’r cerdyn post hwn yn dangos y 'bwystfil tywod a wnaeth Dad flynyddoedd lawer yn ôl' ar draeth Y Borth. Anfonwyd y cerdyn gan 'Alan' at Miss Joyce Murray o'r Eyrie, Radlett, Swydd Hertford, c.1910. Dywed y chwedl ei fod y bwystfil yn dal i grwydro… Eitem o Archifdy Ceredigion.

Y mis hwn, roedd Archifau Sir Gaerfyrddin yn falch i groesawi adneuad o gasgliad syfrdanol o bortreadau a gipiwyd yn ystod Balchder Caerfyrddin 2024 – dathliad gwych o gynhwysiant, undod a llawenydd. Darllenwch mwy yma: archifau.cymru/2025/06/23/p...

I ddathlu Diwrnod Rhyngwladol Archifau eleni, cynhaliwyd ein Fforwm Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru flynyddol; cyfle i'r staff sydd yn gweithio yn y proffesiwn yng Nghymru i gwrdd, i glywed gan ein siaradwyr gwych, ac wrth gwrs i fwynhau cacen neu ddwy 😋 #ArchifauCymru #IAD2025

📷Philip Burton a Richard Burton, c.1943 Oeddech chi'n gwybod bod casgliad archif yr actor Richard Burton yn Archifau Richard Burton, Prifysgol Abertawe? Bydd raglen ddogfen y BBC yn cael ei darlledu am Richard Burton, a fydd yn dangos deunydd o gasgliad yma.

Fel ran o Wythnos Ymwybyddiaeth o fod yn f/Fyddar, mae Gwasanaeth Archifau Conwy yn lansio ei brosiect am 'Cymuned f/Fyddar Conwy Ddechrau’r 1900au'. Mae’n canolbwyntio ar rai o’r unigolion yr oedd eu cofnodion yn y Cyfrifiad yn nodi eu bod yn f/Fyddar. bit.ly/3EIHA4p #DeafAwarenessWeek

Mae heddiw yn nodi 80 mlynedd ers Diwrnod VE. Rhannwch eich storiau a’ch lluniau. Delwedd o helmed a bathodynnau iwnifform a ddefnyddiwyd gan y Gwasanaeth Tân Cenedlaethol ac Ategol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Wasanaeth Archifau Gorllewin Morgannwg. #VE80

🧩Mae ffordd unigryw a difyr o archwilio hanes lleol wedi cyrraedd llyfrgelloedd lleol yn Sir Ddinbych. Pwy fydd y cyntaf i ymgymryd â’r her i gwblhau'r jig-so 1,000 o ddarnau? Darllenwch fwy yma archifau.cymru/.../creu-dar... @agddcymru.bsky.social

Roedd Dr Kilmer's Swamp-Root yn feddyginiaeth patent a oedd yn enwog am ei hysbysebu. Er ei fod yn frand Americanaidd, mae gan y pamffled hwn thema Gymreig iawn, yn cynnwys golygfa goetir, cennin pedr, a ffigwr sy'n debyg iawn i Blodeuwedd. Eitem o Archifdy Ceredigion Archives

Yn archifau Cymru fe welwch fapiau trawiadol sy'n cynnig fwy na chyfeiriadau yn unig. Maent yn datgelu canrifoedd o hanes a chelfyddyd. Gweler mwy yn y fideo yma:🎞️ youtu.be/-CbxQtYH9RE

“Yr hyn sy'n gwneud yr hysbysebion hyn mor ddiddorol yw eu cyffredinedd. Nid eu bwriad oedd eu cadw fel arteffactau hanesyddol, cawsant eu cynllunio i werthu cynhyrchion, cyhoeddi digwyddiadau, neu gyfeirio pobl at wasanaethau” Gallwch ddarllen mwy yn y blog: archifau.cymru/2025/04/16/y...

Mae'r ddelwedd hon o gwybedyn bach ar flodyn umbellifer yn un o ddetholiad enfawr o ddelweddau o'r casgliad sleidiau yn @archifdyceredigionarchives sy'n ymwneud â gyrfa a diddordebau'r academydd David B. James, awdur 'Ceredigion: Its Natural History' a gweithiau eraill. #RhywbethBach #archive30

“Dyma'r ystafell rydyn ni'n cadw eitemau sydd angen eu hynysu oddi wrth weddill y casgliadau, oherwydd lleithder, llwydni, pryfed ac ati. ... Erbyn diwedd y prosiect roedd nifer yr eitemau sydd angen triniaeth wedi gostwng 65%.” archifau.cymru/2025/04/08/t... @gwentarchives.bsky.social

‘Football or Life in Cardiff’ Daw'r poster hon o'r Theatr Frenhinol, Caerdydd yn hysbysebu perfformiad ar thema rygbi ym mis Mehefin 1886. Gallwch ddarllen mwy am y poster ar wefan Amgueddfa Rygbi Caerdydd: bit.ly/3HyUnUN Eitem o Glamorgan Archives / Archifau Morgannwg

Archie Totty yn gwenu gyda'i fflôt laeth yn Garreg Lydan (Bagillt). Llun o Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru : PH/02/178 #InternationalDayOfHappiness #DiwrnodRhyngwladolHapusrwydd

Maen nhw'n dweud bod y gorffennol yn wlad wahanol - felly gadewch i ni fynd ar wibdaith penwythnos i'r gorffennol! Gyda hen hysbysebion i'n tywys, gadewch i ni ymweld â rhai siopau hanesyddol, neuaddau dawns bywiog, a gwestai crand. Gallwch ddarllen mwy yn y blog: archifau.cymru/2025/03/07/t...

Dyma lun gwych o sioe gŵn yng Nghasnewydd ym mis Medi 1909. Mae'n debyg mai hon yw ail sioe gŵn flynyddol Cymdeithas Cŵn Casnewydd a'r Cylch. Gobeithio bod yr holl gŵn wedi mwynhau eu hunain! (a'r bobl hefyd). Eitem o Archifau Gwent #Crufts2025 🐶

Yn y lluniau hyn mae'r ecolegydd dŵr croyw arloesol Kathleen Carpenter, nee Zimmerman. Mae'n adnabyddus am ei hastudiaethau o effeithiau llygredd metel ar afonydd Cymru a'i llyfr Life in Inland Waters. Eitemau o Archifau Prifysgol Aberystwyth. #DiwrnodRhyngwladolMenywodaMerchedmewnGwyddoniaeth

Trawsnewid Gofal Casgliadau yn Archifau Gwent: Diweddariad archifau.cymru/2025/02/05/t...

Antur Uned Myrddin yn yr archifau: archifau.cymru/2025/01/20/a... Archifau Sir Gaerfyrddin

Faint ohonoch chi sydd eisoes yn ystyried trefnu teithio i rywle ychydig yn gynhesach?☀️Ar gyfer Nadolig 1888, cyfnewidiodd Rachel M Allen dywydd gaeafol Cymru am amgylchoedd poeth, tywodlyd ac egsotig yr Aifft. Gallwch ddarllen am ei anturiaethau yn y blog hwn. archives.wales/2025/01/13/e...

❄️Ydych chi wedi cael eira yr wythnos hon? Cymerwyd y golygfeydd eira hyn o Hwlffordd gan Joffre Swales ar ddiwedd y 1960au. Delweddau o gasgliad yn Archifdy Sir Benfro / Pembrokeshire Archives.

Dechreuwyd dogni bwyd yng Nghymru bedwar mis wedi i’r Ail Ryfel Byd ddechrau, fel ym mhobman ym Mhrydain. Mae'r cyfriflyfr hwn o Swyddfa Bost Llangaffo o'r Ail Ryfel Byd yn cynnwys rhestr o'r rhai sydd wedi'u cofrestru i dderbyn Jam, Triog a Syrop. Eitem o Archifau Ynys Môn

Dyma gofnodion pwyllgor Ystafell Gyffredin Iau 1979 ar gyfer neuaddau preswyl Castell Clun Prifysgol Abertawe. Dywedodd y cytundeb y bydd "y Warden yn atgoffa pobl na fydd unrhyw daflu bwyd at y Ciniawau Xmas". Eitem o Gwasnaeth Archifau Richard Burton, Prifysgol Abertawe.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd siopa Nadolig yn llawer anoddach, gyda diffyg nwyddau moethus ac anrhegion ar y farchnad. Cafodd y cyhoedd ym Mhrydain eu hannog i arbed, a gwneud 'cyfraniad i'r rhodd fwyaf oll - Buddugoliaeth' trwy defnyddio stampiau cynilo. Eitem o Archifau Prif Abertawe.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd siopa Nadolig yn llawer anoddach, gyda diffyg nwyddau moethus ac anrhegion ar y farchnad. Cafodd y cyhoedd ym Mhrydain eu hannog i arbed, a gwneud 'cyfraniad i'r rhodd fwyaf oll - Buddugoliaeth' trwy defnyddio stampiau cynilo. Eitem o Archifau Prifysgol Abertawe.

Anfonwyd y llythyr hwn at Siôn Corn yn y 1900au wrth George Carbery Pryse Rice o Lwynybrain, Sir Gaerfyrddin. Mae'n gofyn: "Dear Father C’mas I should like very much to have a horse and a sword if you have got one left with much love and many kisses from George Carbery Pryse Rice XXXX