Hoe de Antirevolutionaire Partij in Bedum haar meerderheid verloor bij de #gemeenteraadsverkiezingen van 1931:👇 (bron: De Standaard 16.6.1931 via Delpher)

Van nature ben ik enigszins terughoudend in het gebruik van emotioneel getinte adjectieven. De tekst raakt er al gauw wat overspannen van. Maar voor de biografie van Charley Toorop maak ik een uitzondering: wat een mooi en hartverscheurend boek! 👇 (Vrijdag staat de recensie in @nd.nl )

Bij de stormramp van 1 februari 1953 denk ik altijd even aan Capelle, een dorpje dat door de golven verzwolgen werd. Onder de 42 dorpsbewoners die verdronken, was een jongetje dat in de rampnacht ter wereld kwam. Een van de weinige tastbare herinneringen aan het dorp is de begraafplaats.

Het lot van bestsellers is dat ze vroeg of laat, meestal vroeg, in de kringloop belanden. Daarom heb ik ook even gewacht met het aanschaffen van het nieuwste boek van Geert Mak, 𝑊𝑖𝑠𝑠𝑒𝑙𝑤𝑎𝑐ℎ𝑡𝑒𝑟. Dat wachten werd vanmorgen beloond.

Kleine mijlpaal: dit weekend staat de 150e aflevering van mijn wekelijkse rubriek Van Ulrum tot Urk, over de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, op de site van @nd.nl. Onderwerp: de moeizame relatie van de orthodoxe protestanten met de bioscoop: www.nd.nl/geloof/prote...

In februari 1979 woedde er een sneeuwstorm die het noorden van Nederland geheel van de wereld afsloot. Ik was 16, en herinner mij vooral dat de weg naar school dagenlang versperd was. Elke keer dat er een sneeuwwaarschuwing is, hoop ik stilletjes op weer zo'n avontuur. (foto Groninger Archieven)

Trump maakt korte metten met Venezolaanse dictator. Hij is niet de eerste:

Voor dit bericht had ik meer ruimte nodig dan er onder de blauwe hemel te vinden is, dus - dacht ik - dan maar zo:

Ontmoeting👇 van Britse en Duitse soldaten aan het front in Vlaanderen op eerste kerstdag 1914. De spontane wapenstilstand duurde drie dagen. Er werden kerstliederen gezongen, in het niemandsland werden de doden geruimd en kerstbomen geplant. Na drie dagen vond de legerleiding het genoeg geweest.

Vanmorgen liep ik door de Gasthuisstraat in Zaltbommel. Op nr. 12 woonde enige tijd Karl Marx, die er bij familie verbleef. Hij schreef er een gedeelte van Das Kapital. Een bordje op de muur herinnert aan zijn verblijf. Maar niet alleen dat bordje, zo leert een blik omhoog:

Een vergadermens ben ik niet zo. Maar de vergadering van de redacteuren van de boekenbijlage van @nd.nl sla ik niet graag over. Vanmiddag gaat het over de boeken die volgend voorjaar verschijnen, en wie ze gaat bespreken. Ik ga in elk geval deze vier boeken onder de aandacht brengen.

Vanmiddag word ik even stilgezet door de kerstgedachte van weerman Peter Kuipers Munneke in de NRC van gisteren:

Op 28 november 1962 overleed koningin Wilhelmina. Elk jaar ontwierp zij kerstkaarten voor oud-verzetsstrijders, vluchtelingen, vrienden en familie. Op die van 1962 had zij de zonsopgang bij Het Loo geschilderd. Niet lang na haar dood werden ze bezorgd, schreef Het Vrije Volk op 22 december 1962:

Soms heb ik meer te vertellen dan Bluesky mij toestaat:

Mijn recensielectuur voor dit weekend 👇, over Nederlandse gevangenen in concentratiekamp Mauthausen. Van de heftige titel van het boek is geen woord overdreven, zo is me na anderhalf uur lezen wel duidelijk. En ik weet dat het ergste nog moet komen.

Zojuist een leuke bijvangst gedaan tijdens het onderzoek voor mijn historische rubriek in het Nederlands Dagblad. Die gaat volgende week over PvdA-leider Willem Drees en de Kamerverkiezingen van 1956. Het huis van Drees blijkt juist verkocht. Hij zou van de prijs hebben opgekeken:

Ik schreef een artikel over verkiezingscampagnes van lang geleden en ontdekte dat sommige verkiezingsaffiches verrassend actueel zijn. 👇 Met de klok mee: PvdA 1959, SDAP 1929, Vrijheidsbond 1933, CPN 1956. (bron: D.J. Elzinga en G. Voerman, 𝑂𝑚 𝑑𝑒 𝑠𝑡𝑒𝑚𝑏𝑢𝑠… 𝑉𝑒𝑟𝑘𝑖𝑒𝑧𝑖𝑛𝑔𝑠𝑎𝑓𝑓𝑖𝑐ℎ𝑒𝑠 1918-1989)

Dit👇 is Jacob van Dam (1847-1931), veehandelaar uit Stedum in Groningen. Trekhonden waren net zo'n vertrouwd verschijnsel op de weg als fatbikes nu. Wanneer en waarom ze uit het straatbeeld verdwenen, lees je hier: www.nd.nl/nieuws/neder... (gratis te lezen via aanmaken account)

Als 𝐷𝑒 𝑠𝑡𝑜𝑟𝑚 𝑑𝑖𝑒 𝑤𝑖𝑗 𝑣𝑜𝑜𝑟𝑢𝑖𝑡𝑔𝑎𝑛𝑔 𝑛𝑜𝑒𝑚𝑒𝑛 van Arianne Baggerman op 26 oktober de Libris Geschiedenis Prijs wint, zal mij dat niet verbazen. Recensie in het Nederlands Dagblad: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via het aanmaken van een account)

Fijne tentoonstelling, vanaf vandaag te zien in het Rijksmuseum: 𝑇ℎ𝑢𝑖𝑠 𝑖𝑛 𝑑𝑒 17𝑑𝑒 𝑒𝑒𝑢𝑤, over wat er te zien was achter de voordeur in de Gouden Eeuw. Ik bezocht de persvoorbezichtiging en schrijf erover in het Nederlands Dagblad: www.nd.nl/cultuur/cult... (gratis te lezen via aanmaken account)

Met genoegen las en recenseerde ik het nieuwste boek van Annejet van der Zijl, 𝐷𝑒 𝑧𝑤𝑒𝑣𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑤𝑒𝑟𝑒𝑙𝑑, over de nietsontziende natuuronderzoeker Franz von Siebold, die de Japanse duizendknoop naar Nederland bracht. www.nd.nl/cultuur/cult... (gratis te lezen via het aanmaken van een account)

Vanavond begonnen in dit 👇boek, over - ik parafraseer de achterflap - een jonge Duitse arts die in 1823 naar een Nederlandse handelspost bij Nagasaki gaat en daar 'halsoverkop verliefd wordt op de mooie concubine Sonogi'. Ik voorzie een spannend weekend. Volgende week recensie in @nd.nl

‪VVD-Kamerlid Eric van der Burg, die PvdD-leider Esther Ouwehand een 'kutwijf' heeft genoemd en NSC-medewerkers 'teringlijers', voldoet niet aan het beeld dat zijn partijgenoot H.J.L. Vonhoff eens van de liberalen schetste:

Vandaag is het 125 jaar geleden dat de elfjarige Marietje Kessels uit Tilburg slachtoffer werd van een lustmoord. De vermoedelijke dader, een pastoor, werd niet vervolgd. Op het monument voor Marietje (een hinkelspel in kruisvorm, rechts) staat: Ooit zal deze samenleving veilig zijn voor kinderen.

Een database met de doodsoorzaken van Amsterdammers ligt ten grondslag aan een fascinerend boek over wonen, werken en sterven in Amsterdam: 𝐸𝑛 𝑡𝑜𝑒𝑛 𝑏𝑟𝑎𝑘 𝑑𝑒 𝑝𝑙𝑒𝑢𝑟𝑖𝑠 𝑢𝑖𝑡, van Owen Lammertink en Mayra Murkens. Recensie in het @nd.nl: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via aanmaken account)

Deze week was ik op de Duitse militaire begraafplaats in Ysselsteyn (N.Br.). Zo veel stenen, zo veel doden. Een steen trok mijn aandacht, die van Reinhold Knacke. Bij thuiskomst zoek ik uit wie hij was: In een februarinacht in 1943 is hij gesneuveld, tien kilometer bij mijn huis vandaan.

Waarom Zeeland hoog op het verlanglijstje van Hitler stond, en waarom en hoe er na de capitulatie werd doorgevochten: dat vertellen Tobias van Gent en Hans Sakkers in een goed gedocumenteerd en zeer gedetailleerd boek. Mijn recensie: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via aanmaken account)

Na drie weken vakantie ben ik weer recensieboeken aan het lezen. Links het boek dat ik dit weekend uitlas en waarvan de recensie deze week in @nd.nl verschijnt. Rechts het boek dat ik nu aan het lezen ben, over de meidagen van 1940 in Zeeland. Ik kan er al dit van zeggen: prachtig geïllustreerd!

Vanmiddag om een uur was de eerste helft van 2025 voorbij. In dat halfjaar heb ik allerlei historische boeken gelezen en gerecenseerd voor het Nederlands Dagblad. Dit 👇waren de acht beste (in de zin van: leerzaam, leesbaar en relevant):

Van sommige nieuwe boeken weet je dat ze binnen het jaar in de kringloop te vinden zijn. Maar dat het met Jonah Falke zo snel zou gaan, verrast me toch. De leukste vondst van vanmorgen!

Op Linkedin schreef ik iets over de PvdA, Israël en Henk Vredeling:

Kritiek op de staat Israël wordt algauw antisemitisme genoemd. Ten onrechte, blijkt uit dit leerzame en verhelderende boek 👇 van de Britse historicus Mark Mazower. Mijn recensie in het Nederlands Dagblad: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via het aanmaken van een account)

Op de boekenmarkt die ik op Hemelvaartsdag bezocht, werden de boeken voor vier euro per kilo verkocht. Zo kwam ik erachter dat de Verzamelde Werken van Johan Huizinga 6,8 kilo wegen.

In de oorlog hield NSB'er Max Blokzijl radiopraatjes waarin hij de luisteraars op gemoedelijke toon voor het nationaalsocialisme probeerde te winnen. Boze reacties zijn geen uitvinding uit het tijdperk van de sociale media, schrijft Henk te Velde in zijn nieuwste boek, Land van redenaars en debat:

Op 14 mei moet ik altijd even denken aan deze 👇 uitspraak van dominee Jan Buskes, gedaan in de televisieserie De Bezetting van Loe de Jong:

Meer dan 2300 Nederlandse militairen sneuvelden in de meidagen van 1940. Onder hen Roelof Scholten en Lowie Onstenk. Dit monument aan de Bruins Slotlaan in Nijkerk houdt hen in herinnering.

Abraham en Sara Hamburger-Rood, eigenaars van een slagerij aan de Oosterstraat 18 in Nijkerk, overleden op 7 maart 1941. 'Vlucht in de dood' meldden de Stolpersteine voor hun vroegere woonhuis. #4mei

Vorige week las ik een mooi en verhelderend boek over de bevrijding van Nederland en wat daar zo bijzonder aan was: 𝐷𝑒 𝑙𝑎𝑛𝑔𝑒 𝑏𝑒𝑣𝑟𝑖𝑗𝑑𝑖𝑛𝑔 𝑣𝑎𝑛 𝑁𝑒𝑑𝑒𝑟𝑙𝑎𝑛𝑑 van Christ Klep. Het is een van de beste oorlogsboeken die in de aanloop naar 5 mei verschenen zijn. Hier is de recensie: www.nd.nl/cultuur/boek...

Mijn overgrootvader zat veertig jaar voor de Antirevolutionaire Partij in de gemeenteraad, bij mijn grootvader hing een bronzen plaquette van ARP-leider Colijn aan de wand, en hun (achter)kleinzoon kocht vanmorgen voor een paar euro dit antirevolutionaire cultuurgoed op de matjesmarkt:

Met zijn bezoek aan Doetinchem treedt Willem-Alexander in de voetsporen van zijn voorganger Lodewijk Napoleon, de eerste koning van Nederland, die in 1809 Doetinchem bezocht. Lodewijk Napoleon overnachtte in een herberg in de Korte Kapoeniestraat in Doetinchem. Een uithangbord markeert nu die plek:

Op 30 april 1975 viel de Zuid-Vietnamese hoofdstad Saigon en kwam er een einde aan de Vietnamoorlog. Over de oorlog schreef Rimko van der Maar een erg goed boek: 𝐼𝑛 𝑑𝑒 𝑏𝑎𝑛 𝑣𝑎𝑛 𝑉𝑖𝑒𝑡𝑛𝑎𝑚. Recensie in het Nederlands Dagblad: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via het aanmaken account)

In de boekhandel liggen nu grote stapels van 𝐷𝑒 𝐵𝑖𝑏𝑙𝑒 𝐵𝑒𝑙𝑡, het boek van Jonah Falke over reformatorisch Nederland. Het boek heeft minstens drie voorgangers, zodat we misschien van een genre kunnen spreken. De topper vind ik 𝐷𝑒 𝑧𝑤𝑎𝑟𝑡𝑒-𝑘𝑜𝑢𝑠𝑒𝑛𝑘𝑒𝑟𝑘𝑒𝑛 van Anne van der Meiden uit 1968:

Tachtig jaar geleden, op 12 april 1945, overleed Franklin D. Roosevelt, president van de Verenigde Staten sinds 1933. Velen zien hem als een van de beste Amerikaanse presidenten ooit. Het mooiste boek dat ik over Roosevelt heb gelezen, is dit boek van de Leidse amerikanist Alfons Lammers uit 1992:

Steeds meer mensen doen er het zwijgen toe, omdat ze geen doelwit willen worden van georkestreerde online haatcampagnes, zegt radicaliseringsdeskundige Julia Ebner in NRC. Ik las deze week in dit boek 👇 dat 'normale Duitsers' zich in 1933 stil hielden uit vrees voor haat en geweld van de nazi's:

Meestal lees ik een boek om er een recensie over te schrijven. Dit boek las ik 'zomaar'. De auteurs zien een verband tussen toenemende geletterdheid en de opkomst van de democratie in de 19e eeuw. Ze vinden het afnemende vermogen om aandachtig te lezen, een gevaar voor de democratie. Aanbevolen!

Mooie beschouwing van Wim Berkelaar over een van de scherpste denkers over internationale politiek, Tony Judt.

Met behulp van exclusieve bronnen schreef Han van Bree een dikke biografie van Greet Hofmans. Hij vergelijkt Hofmans met de bekende Vlaamse psychiater Dirk De Wachter. Hier en daar heb ik bedenkingen bij het boek: www.nd.nl/cultuur/boek... (gratis te lezen via aanmaken account)

De man achter het middelste raam is Lev Pissarev, de eerste Russische spion die door de BVD werd opgepakt. Na negen weken gevangenis werd hij op 25 februari 1953 in deze auto naar Amsterdam gereden, vanwaar een Russische zeesleepboot hem terugvoer naar het arbeidersparadijs. Foto: Nationaal Archief

Stel, je wilt wat meer weten over de veelbesproken verhouding tussen de Verenigde Staten en Europa, hoe die is ontstaan en hoe die zich ontwikkeld heeft, dan beveel ik deze twee goed geschreven, degelijke en zeer verhelderende boeken aan:

De komende dagen begeef ik mij in hogere sferen: